MIME-Version: 1.0 Content-Type: multipart/related; boundary="----=_NextPart_01C8CA59.C3878DC0" Ten dokument to jednoplikowa strona sieci Web nazywana również plikiem archiwum sieci Web. Jeżeli widzisz ten komunikat, przeglądarka lub edytor nie obsługują plików archiwum sieci Web. Pobierz przeglądarkę obsługującą archiwa sieci Web, na przykład przeglądarkę Microsoft Internet Explorer. ------=_NextPart_01C8CA59.C3878DC0 Content-Location: file:///C:/2E8899A5/kompetencje.htm Content-Transfer-Encoding: quoted-printable Content-Type: text/html; charset="us-ascii" ROZWIJANIE UMIEJĘTNOŚCI KLUCZOWYCH

Katarzyna Bany, Ewa Stonio=

ZSO Nr 1 w Rykach


ROZWIJANIE KOMPETENCJI KLUCZOWYCH

 

 

  &nbs= p;      Według „Podstawy programowej kształcenia ogólnego dla sześcioletnich szkół podstawowych i gimnazjów” nauczyciele powinni dążyć do wszechstronnego rozwoju ucznia = jako nadrzędnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmoni= jnej realizacji przez nauczycieli zadań w zakresie nauczania, kształce= nia umiejętności i wychowania. Zadania te tworzą wzajemnie uzupełniające się i równoważne wymiary pracy każdego nauczyciela.

      &nb= sp;  Założenia Programu KREATOR

W kwietniu 1995 roku uruchomiony został Program KREATOR, którego głównym zadaniem stało się szukanie sposobów włączania do procesu dydaktycznego umiejętności kluczowych. Na międzynarodowym sympozjum w Bernie sporządzono listę ty= ch umiejętności, wskazując takie, które są potrzebne każdemu człowiekowi dla uzyskania satysfakcji osobistej i sprawne= go funkcjonowania w życiu zawodowym oraz listę takich, które są ważne dla budowania wspólnej Europy. Jak widać dla określenia zadań edukacyjnych szkoły odniesieniem przestaje być jedynie wiedza czerpana z dyscyplin naukowych, a staje się nim uczeń i jego perspektywy życiowe.

  &nbs= p;      Liczba wskazanych kompetencji zmieniała się. Pierwsza dziewiątka najważniejszych przedstawia się następująco:=

1)    umiejętnoś&#= 263; pracy w zespole

2)    umiejętnoś&#= 263; posługiwania się nowoczesną techniką informatyczną i komunikowania się

3)    umiejętnoś&#= 263; rozwiązywania problemów

4)    umiejętnoś&#= 263; wysłuchiwania innych i brania pod uwagę ich punktów widzen= ia

5)    umiejętnoś&#= 263; korzystania z różnych źródeł informacji

6)    porozumiewanie się= ; w kilku językach

7)    łączenie i porządkowanie rozmaitych porcji wiedzy

8)    umiejętnoś&#= 263; radzenia sobie z niepewnością i złożonością

9)     umiejętnoś&#= 263; organizowania i oceniania własnej pracy.

 

Umiejętności a kompetencje

W materiałach dotyczących reformy systemu edukacji, w tym również w pierwszej wersji Podstawy programowej pojawiły się = dwa terminy: „umiejętności” i „kompetencje”. Należy zatem rozróżnić te dwa pojęcia. Umiej&= #281;tności wprowadzamy do procesu lekcyjnego, tak projektujemy lekcje, by móc te umiejętności kształcić. Umiejętności odnosz&#= 261; się więc do sfery działania. Można je ograniczyć do aspektu „jak” postąpić. Natomiast kompetencja = jest skutkiem, rezultatem osiągniętym poprzez ćwiczenie umiejętności i nabywanie doświadczeń podbudowanych przekonaniem, pewnością opartą na refleksji „dlaczego” tak postąpić w określonej sytuacji.

Według B. Niemier= ki kompetencje to ogół umiejętności niezbędnych do podejmowania i wykonywania działań poznawczych i praktycznych w określonej dziedzinie kształcenia, życia osobistego i zawodowego. Czyli – umiejętności obejmują w szkole sferę interakcji w procesie dydaktycznym, natomiast kompetencje odnoszą się do osoby, powstają w wyniku zintegrowania pewnej liczby umiejętności opanowanych na tyle sprawnie i świadomie= , by osiągnąć możność swobodnego, mądrego, refleksyjnego i odpowiedzialnego podejmowania jakichś działań= ;.

Na przykład kompe= tencja komunikacji składa się z wielu zintegrowanych umiejętnoś= ;ci: czytania, pisania, słuchania, etc.

W kompetencji, którą osiągamy zawiera się również nasza refleksja, wiedza, postawa. Wszystkie te elementy są wzajemnie powiązane i warunkują osiągane kompetencje. Podstawowe składniki kompetencji to:

-      = system wiedzy teoretyczno-praktycznej

-      = układy czynno"= 7;ci, których podstawę orientacyjną stanowi wiedza

-      = podmiotowe uwarunkowan= ia działalności człowieka.

 

Umiejętności i kompetencje kluc= zowe

Uczestnicy Programu KR= EATOR wyróżnili umiejętności uznane za konieczne do uzyskan= ia kompetencji rozumianych jako zadania szkoły wobec ucznia. Rozwijanie t= ych umiejętności jest zobowiązaniem szkoły wobec ucznia. Ce= lem procesu dydaktycznego przestaje być jedynie przekazywanie wiedzy czerp= anej z określonych dyscyplin naukowych. Na szkole spoczywa obowią= zek kształcenia takich umiejętności, które ułatwi= 61; absolwentowi uczestniczenie w życiu społecznym i zawodowym. Pięć z nich uznano za szczególnie ważne, nazwano je kluczowymi, ponieważ ich opanowanie ułatwia uczniom sprawne funkcjonowanie w szybko zmieniającej się rzeczywistości.

Należy zatem tak konstruować lekcje, żeby treści przedmiotowe łączyć z kształceniem następujących umiejętności kluczowych:

1)     PLANOWANIE, ORGANIZOWA= NIE I OCENIANIE WŁASNEGO UCZENIA SIĘ – Uczenie się je= st związane z podejmowaniem różnych wyborów: czego i jak się uczyć, co uznać za najważniejsze, jak odkryć braki i błędy w postępowaniu, jak różnicować ważność uzyskanych informacji. Zdobycie umiejętności planowania, organizowania i oceniania proce= su uczenia się daje uczniowi szansę kierowania własnym rozwojem, ale stworzenie warunków do zdobycia tej umiejętności jest zobowiązaniem edukacyjnym szkoły.

2)     SKUTECZNE KOMUNIKOWANIE SIĘ W RÓŻNYCH SYTUACJACH – Nieustannie rośnie różnorodność kontaktów między ludźmi. Coraz częściej musimy komunikować nasze oczekiw= ania oraz przyjmować informacje zwrotne. Praca, sprawy publiczne kształtują się lepiej, jeżeli potrafimy podzielić się wiedzą z innymi. Człowiek musi umieć w różnych sytuacjach tworzyć i rozumieć teksty w różnych formach przekazu.

3)&n= bsp;     EFEKTYWNE WSPÓŁDZIAŁANIE W ZESPOLE – Współc= zesny człowiek wykonuje coraz więcej zadań wspólnie z innym= i. Skład zespołów może się zmieniać, ale ogólne zasady współpracy są podobne. Zmieniać = się powinny także role, bo podczas pracy w grupie można być przełożonym, podwładnym lub partnerem. Praca w małych grupach w czasie lekcji przygotowuje do spełniania zadań społecznych i zawodowych. Uczenie się przez współprac= ę jest więc aktywną metodą zdobywania wiedzy i umiejętności, pozwala na pokonywanie trudności i rozwiązywanie problemów.

4)&n= bsp;     ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW W TWÓRCZY SPOSÓB – Stajemy wielokrotnie wobec sytuacji nowych i skomplikowanych, które zmuszają do nietypowego postępowania. W nowoczesnym społeczeństwie wzrasta zapotrzebowanie na ludzi myślący= ch i pracujących twórczo. Ważnym zadaniem szkoły staje się wykorzystanie treści przedmiotowych do kształcenia aktyw= nej, twórczej postawy wobec trudnych i nietypowych problemów poznawczych i organizacyjnych.

5)     SPRAWNE POSŁUGIWA= NIE SIĘ KOMPUTEREM I TECHNOLOGIĄ INFORMACYJNĄ – Kom= puter staje się narzędziem codziennym. Trudno dziś zdobywać informacje i rozwiązywać wiele problemów bez dostępu = do nowych technologii informacyjnych. Umiejętność korzystania z tego narzędzia staje się koniecznością. Łatwy w niedalekiej przyszłości dostęp do komputera postawi nauczyciela i ucznia w nowej sytuacji dydaktycznej. Sprawne posługiwan= ie się technologią informacyjną oznacza umiejętnoś= 63; korzystania z sieci komputerowej i oprogramowania.

 

Dzięki tym umiejętnościom efektywniejszy jest sam proces uczenia się, większa samodzielność i kreatywność człowieka= . Te atuty zwiększają szansę pracownika wobec pracodawcy, podnoszą kompetencje pracownika i skuteczność działania człowieka w różnych grupach zawodowych albo społeczny= ch.

W szkole uczniowie pow= inni kształcić swoje umiejętności wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotować się do pracy w warunkach współczesnego świata. Podstawa programowa kształcenia ogólnego nakłada na nauczycieli obowią= ;zek stwarzania uczniom warunków do nabywania następujących umiejętności:

1)     planowania, organizowa= nia i oceniania własnej nauki, przyjmowania za nią coraz większej odpowiedzialności;

2)     skutecznego porozumiew= ania się w różnych sytuacjach, prezentacji własnego punktu widzenia i brania pod uwagę poglądów innych ludzi, poprawn= ego posługiwania się językiem ojczystym, przygotowania do publicznych wystąpień;

3)     efektywnego współdziałania w zespole i pracy w grupie, budowania więzi międzyludzkich, podejmowania indywidualnych i grupowych decyzji, skutecznego działania na gruncie zachowania obowiązujących norm;

4)     rozwiązywania problemów w twórczy sposób;

5)     poszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł oraz efektywnego posługiwania się technologią informacyjną;

6)     odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenia potrzebnych doświadczeń i nawyków;

7)     rozwijania sprawno"= 7;ci umysłowych i osobistych zainteresowań;

8)     przyswajania sobie met= od i technik negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów i problem&oacut= e;w społecznych.

Opanowanie tych ważnych, kluczowych umiejętności daje uczniom szansę osiągnięcia koniecznych kompetencji.

  &nbs= p;      Podstawowym pojęciem przy kształtowaniu kompetencji kluczowych jest integracj= a. Programy nauczania muszą być pisane w taki sposób, by treści przedmiotowe były nierozerwalnie splecione z umiejętnościami kluczowymi i nauczane jednocześnie. Uczniowie świadomie powinni koncentrować się jednocześn= ie zarówno na treści, jak i na procesie pracy.

      &nb= sp;  Nowy styl nauczania

Tradycyjny styl naucza= nia opiera się na modelu „dobrego pasterza i kochających rodziców”. Nauczyciel stara się przedstawić jasno postawione problemy, dobrze objaśnione przykłady i zapewnić wystarczającą ilość praktyki. To jednak nie daje uczniom szansy na rozwijanie swoich umiejętności rozwiązywania problemów. Dlatego coraz więcej proponuje się takich rozwiązań metodycznych, w których nauczyciel wprowadza zawierającą problem sytuację i pozostawia ucznia, aby mocował się z nią, aby popełniał błędy i= aby na koniec zrozumiał, że popełnianie błędów = jest nieuniknione.

  &nbs= p;      Nauczyciele muszą zastanowić się, czy ich style nauczania pozwalają zarówno posiąść wiedzę, umiejętności i zrozumienie przedmiotu, jak i praktycznie zastosować kompetencje klucz= owe. Uczniowie powinni zdawać sobie sprawę z tego, że przejmą odpowiedzialność za swoja naukę poprzez skuteczne stosowanie wszystkich kompetencji kluczowych do zdobywania wiedzy przedmiotowej, umiejętności i rozumienia.

  &nbs= p;      Kształtowanie umiejętności, a co za tym idzie kompetencji kluczowych, wymaga zmodyfikowania tradycyjnej struktury lekcji. Pożądane jest stosow= anie nowych metod pracy z uczniem, a w szczególności z grupą uczniów, zespołem. Jedną z propozycji zmian procesu naucza= nia jest wprowadzenie pięciu etapów lekcji, które owocuj= 1; aktywnym zaangażowaniem się w zdobywanie wiedzy przez uczni&oacut= e;w:

      = I.      ZAANGAŻOWANIE: ce= lem pierwszej fazy jest stworzenie sytuacji, w której temat zaję= 63; jest przedstawiony w sposób jasny i aktywizujący uczniów. Ważne jest precyzyjne sformułowanie celów, poleceń, stworzenie atmosfery sprzyjającej angażowaniu uczniów w rozwiązywanie problemu. W etapie zaangażowania tworzy się ra= my organizacyjne zajęć (np. podział na grupy). Istotną, aktywną rolę odgrywa nauczyciel.

    II.      BADANIE: Uczniowie samodzielnie analizują otrzymane zadania. To etap dyskutowania, analizowania, negocjowania, odnoszenia się do wcześniejszych doświadczeń i posiadanych już wiadomości. Stawiane s= 61; hipotezy i wypowiadane wątpliwości. Nauczyciel staje się obserwatorem i słuchaczem – sprawdza, ile wiadomości i doświadczeń uczniowie wnoszą do pracy.

 III.      PRZEKSZTAŁCANIE: W tej części lekcji wiedza zdobyta w drugiej fazie zostaje uporządkowana i wykorzystana w sposób twórczy. Uczniowie przedstawiają własne propozycje rozwiązania problemu, który przed nimi postawiono. Przebieg tego etapu zależy od współpracy uczniów, ich pomysłowości i zaangażowania. Następuje pogłębienie rozumienia problemów. Wiedza staje się własna i funkcjonalna.

IV.      PREZENTACJA: W tej części przedstawiciele grup relacjonują efekty pracy audytor= ium; może to być cała klasa, grupa. Prezentując wyniki pracy grupy, uczniowie mają możliwość porównania sposobów rozwiązania problemu i rezultatów osiągniętych przez inne zespoły.

   V.      REFLEKSJA: Faza zamykająca lekcję jest częścią niezbędną= , a jednocześnie bardzo trudną dla ucznia i nauczyciela, przynajmniej= na początku nowego prowadzenia lekcji. Uczniowie dokonują samooceny, określają czego i jak się nauczyli, czemu służy= 22;y przyjęte metody pracy oraz jak dalej pracować i wykorzystywa= ć zdobyte doświadczenia. Uczniowie i nauczyciel próbują odpo= wiedzieć na pytania: co zrobiliśmy? dokąd doszliśmy? dokąd mogliśmy dojść? jakie były zasady rządzące mo= im i naszym uczeniem się? Jak to wykorzystamy?

 

Najważniejszy jest zatem styl pracy nauczyciela, jego rola podczas lekcji. Kompetencje kluczowe uczniowie mogą posiąść jedynie wtedy, gdy wykonują zadania całkowicie samodzielnie. Musimy im pozwolić na popełnianie ich własnych błędów i wykazać cierpliwość, nie poddając się presji tempa realizacji programu. Powinniśmy się przyzwyczaić do tego, że jesteśmy zbędni, gdy uczniowie pracują samodzielnie. Tak zwa= ne „wskazówki” są wyłącznie oszukiwaniem nas= zego sumienia, a w istocie uniemożliwiają prawdziwe uczenie się. = Nowa rola nauczyciela jest znacznie trudniejsza od dotychczasowej: odpowiadamy za prawidłowe postawienie zadania i nakłonienie uczniów do refleksji po jego wykonaniu.

 

 

 

 

 

 

 

 

LITERATURA:

·        Materiały Edukacyjne programu KREATOR – wydawnictwa CODN=

·        Materiały szkoleniowe programu NOWA SZKOŁA – wydawnictwa CODN

·        Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla sześc= ioletnich szkół podstawowych i gimnazjów – MEN

------=_NextPart_01C8CA59.C3878DC0 Content-Location: file:///C:/2E8899A5/kompetencje_pliki/header.htm Content-Transfer-Encoding: quoted-printable Content-Type: text/html; charset="us-ascii"





PAGE=  

 

 

 

------=_NextPart_01C8CA59.C3878DC0 Content-Location: file:///C:/2E8899A5/kompetencje_pliki/filelist.xml Content-Transfer-Encoding: quoted-printable Content-Type: text/xml; charset="utf-8" ------=_NextPart_01C8CA59.C3878DC0--