SPIS TREŚCI:


STROJE REGIONU

Opis strojów

 

Ze względu na sytuację gospodarczą, stosunki polityczne, jakie miały miejsce w Zagłębiu na tym terenie występuje z różnicowane noszonej tu odzieży. W Zagłębiu Dąbrowskim spotyka się następujące typy odzieży:

Typ odzieży mazowieckiej




występuje w okolicach Częstochowy (Koziegłowy, Żarki, Niegowa). Dlatego typu odzieży charakterystyczne jest wełniak – samodziałowa tkanina wełniana kolorowe pasy.

Starsze pasiaki były najczęściej czerwone w wąskie czarne lub granatowe czy zielone paski. Mniej więcej od 1950 roku zapanowała moda na pasiaki kolorowe.

  

  

UBIÓR KOBIECY, TYP MAZOWIECKI

       Z samodziału wykonywano odzież kobiecą tj. spódnicę sięgającą do połowy łydek, zszytą ze stanikiem (również samodziału) o dużym półokrągłym wycięciu. Wełniak taki nakładały kobiety na płócienną długą koszulę o kroju przyramkowym, ze stojącym kołnierzykiem i z długimi rękawami oraz na płócienną halkę. Zapaski z pasiastego samodziału kobiety albo narzucały na ramiona zamiast chusty, albo zakładały na spódnicę jako fartuch.

       Mężatki upinały warkocze w koronę i kładły na głowę płócienny czepek wykończony nad czołem rodzajem falbanki lub listewki w drobniutkie karbki.

Na czepek nakładano chustkę – szalenkę z cienkiej, czerwonej wełenki w zielone lub brązowe kwiaty wiązaną w tyle głowy.

        Dziewczęta nosiły chusteczki wiązane nad czołem w duży węzeł.

        Nawierzchnim odzieniem były katanki z czarnego lub granatowego sukna, w tyle fałdowane, długie prawie do kostek.

        Na przełomie XIX i XX wieku zamiast tradycyjnego ubioru niektóre kobiety zaczęły nosić tzw. karbowanki, tj. plisowane spódnice szyte z tkanin fabrycznych.



UBIÓR MĘSKI, TYP MAZOWIECKI

         Mężczyźni nosili białe płócienne koszule z mankietami do białych lub farbowanych na ciemny kolor spodni. Na lniane kaftany z rękawami wkładali

brązowe lub granatowe sukmany z dwoma fałdami w tyle. W użyciu były również tzw. gónie – długie, lniane płótniaki z rękawami i wkładanym kołnierzem, w pasie dopasowane, dołem rozszerzone. 



STRÓJ ŚLĄSKI

 
Na tym zdjęciu widzimy zespół folklorystyczny "Jaworznik" w strojach ludowych.

Mniej więcej na linii Brynicy rozpowszechniony był strój śląski, znany jako rozbarsko - bytomski. Na omawianym terenie strój śląski, zwłaszcza kobiecy, uległ jednak pewnym zmianom pod wpływem ubioru małopolskiego. Wprowadzono np. bluzkę z długimi rękawami obszytymi klockową koronką, również koło szyi zakładano luźną koronkową krezę. Obok fartuchów typu śląskiego występowały zapaski z cienkiej wełenki lub batysu w delikatne wzorzyste pasy biało czy kremowo - różowe, a także fartuchy zahaftowanego na biało płótna. Na ramionach nosiły kobiety wzorzyste chusty i katanki jako okrycie wierzchnie.

 





STRÓJ WESELNY

 
Strój panny młodej odznaczał się powagą i elegancją, twożyła go bowiem czarna, jedwabna lub pluszowa spódnica, taki sam kaftan, uzupełnieniem był jedwabny, tzw. "chiński" fartuch kremowy lub seledynowy w duże, pastelowe kwiaty. Rekwizytami wyróżniającymi pannę młodą były zielony, mirtowy wieniec na głowie w kilka sznurów, żółte paciorki. Na ramionach zaś panna młoda zarzucała wełnianą chustkę o "tureckich" wzorach.



STRÓJ SIEWIERSKI



Strój siewierski miał największy zasięg na omawianym terenie, niestety dosyć dawno przestał być powszechnie noszony. Toteż rekonstrukcji tego stroju dokonano na podstawie zachowanych fragmentów ubioru z przełomu XIX i XX wieku oraz zamieszczonych w dawnych publikacjach wzmianek na ten temat.
Strój siewierski ma najwięcej analogii do stroju małopolskiego.
STRÓJ KOBIECY
Składał się z czepca i chustki, koszuli z długimi rękawami, halki i stanika, spódnicy, zapaski-fartucha, kaftanika, długiej katanki, pończoch, butów, krezy, i korali oraz dużej chusty na ramiona. Czepiec z białego płótna często pokryty na wierzchu tiulową koronką, obszyty był z przodu karbowaną listewką i koronką, wiązany pod brodą na dwie szarfy lub w tyle tzw. bukiet. Podkreślić trzeba, że mężatki wzorem krakowskim obcinały po ślubie warkocze. Czepki okrywały chustkami o ciemnych kolorach. Nosiły też tybetki lub chustki tureckie bezpośrednio na głowie.
Koszule szyto według dwóch wzorów:
  1. długie, kroju poncho z długimi rękawami ujętymi u nadgarstka tak samo jak koło szyi w wąską oszewkę. Pod pachami wstawiano kliny, tzw. ćwikle. Ozdoba koszuli była koronkowa kreza oraz sznur korali.
  2. Krótkie koszule o kroju przyramkowym. Federowski wspomina też o czerwonym hafcie na ramionach, nie określając jednak bliżej rodzaju i wzoru tego haftu. Halki z cienkiego płótna lub batystu były marszczone w pasie, u dołu z falbaną, wstawką koronkową lub białym haftem.
Na koszulę wkładano biały płócienny względnie flanelowy stanik z przodu sznurowany. Stanik był czasem wyszywany w drobny ornament roślinny kolorowymi nićmi.
Na początku XX wieku, pod wpływem stroju krakowskiego, Kobiety zaczęły nosić gorsety z czarnej lub granatowej tkaniny, początkowo skromnie zdobione tasiemką, z czasem coraz bardziej wzorowane na gorsetach krakowskich. Moda na gorsety była dość powszechna, ale dla stroju siewierskiego nietypowa.
Spódnice zwane kieckami były długie do połowy łydek. Na co dzień noszono spódnice płócienne, białe bądź też farbowane na brązowo lub granatowo, drukowane w biały wzór roślinny. Spódnice na święto szyte były z cienkiej wełny, flaneli czy rypsu, w kolorach brązowym, granatowym, zielonym, popielatym lub fioletowym. Obszywano je u dołu tzw. szczotką, a powyżej dwoma lub trzema rzędami kolorowej taśmy (zielonej, bordo, czarnej, brązowej). Spódnice odświętne bywały również wykończone układanymi w fałdy falbanami.
Fartuch długości spódnicy nieco krótszy wszyty w pasek, wiązany z tyłu na dużą kokardę. Na co dzień nosiły kobiety fartuchy z płótna jednobarwnego, lub we wzory czy w prążki, na święto z wełenki przeważnie niebieskiej, niebiesko- zielonej, obszyte u dołu dwoma lub trzema rzędami tasiemki w jasnych kolorach. Występowały tu również fartuchy z muślinu w delikatne kremowo- różowe pasy.
Kaftanik wcięty, dopasowany, zapinany z przodu na guziki ze stojącym kołnierzykiem był uszyty zazwyczaj z tego samego materiału co odświętna spódnica. Sięgał nieco poniżej pasa, w pasie była doszyta falbana, często drobno fałdowana. Rękawy długie zwężane ku dołowi, ujęte w mankiet. Ozdobę stanowiły obszycia aksamitną taśmą z przodu kaftana i na rękawach. Kaftaniki szyto też z cienkich materiałów gładkich lub wzorzystych.
Zimowym okryciem była katanka (szuba, juga) - granatowa, czarna lub szara. Noszono też kożuchy, a biedniejsze kobiety okrywały się po prostu dużą chustą. Na nogach ręcznie robione czerwone lub czarne pończochy, buty czarne, sznurowane lub trzewiki w kolorze czarnym lub wiśniowym, zapinane na guziki. Używano także trepów z drewna topolowego lub lipowego.
Zaznaczyć trzeba, że początkiem XX pod wpływem stroju krakowskiego tutejsze kobiety zaczęły się również ubierać w tybetowe spódnice w kwiaty, wspomniane już haftowane gorsety i białe fartuchy w ząbki.
STRÓJ MĘSKI
Koszula biała o kroju poncho z długim rękawem ujętym w mankiet i ze stojącym kołnierzem. Pod szyją wiązana jedwabna chustka lub czerwona tasiemka.
Spodnie na co dzień były szyte z białego lub na ciemno farbowanego płótna na święto z wełny. Noszono je wpuszczone w cholewy czarnych butów.
Kamizelka bez rękawów z granatowego lub czarnego sukna z wykładanym kołnierzem. Noszono również kaftany z rękawami.
Wierzchnie odzienie stanowiła tzw. Gunia uszyta ze zgrzebnego, białego płótna, z długimi rękawami, z wykładanym kołnierzem, zapinana na guziki, ściągnięta w pasie czerwonym sznurem lub rzemiennym pasem.
Kapelusze filcowe z szerokim rondem, latem słomiane. Zimą mężczyźni nosili kożuchy i baranicę.
Ubiorem miejskim był surdut z czarnego sukna z czterema fałdami z tyłu, a wyrazem miejskiej elegancji - wełniany, czarny lub popielaty tużurek dopasowany w pasie, rozcięty w tyle, o przednich połach zaokrąglony.