Wersja polskaEnglish version




Gancarstwo

Ceramika autorstwa Franciszka i Leona Ryszarda Neclów
Autorzy: Franciszek i Leon Ryszard Neclowie

Najstarszym ośrodkiem garncarskim na Kaszubach jest Kościerzyna, w której w 1861 roku pracowało aż osiemnastu garncarzy. W licznych warsztatach wytwarzano wyłącznie naczynia użytkowe, potrzebne w gospodarstwach domowych.

Franciszek i Leon Ryszard Neclowie

W Kościerzynie miał swój warsztat między innymi Michał Necel (1831-1895), którego syn Franciszek (1869-1935) około 1897 roku przeniósł się do Chmielna i w 1907 roku założył własny warsztat. Pod wpływem Gulgowskich zaczął wyrabiać kaszubską ceramikę ozdobną według wypracowanej przez siebie technologii. Rozmaite naczynia wytwarzał z pozbawionej marglu gliny z domieszką piasku, toczył na obracanym nogami kole, następnie po wysuszeniu nakładał bezbarwną glazurę i wypalał w piecu. Potem malował wzory i znowu wypalał. On jeden stosował podwójne wypalanie. Jego syn Leon (1905-1968) był kontynuatorem dzieła ojca, ale nie dawał już glazury bezbarwnej, lecz tylko i wyłącznie wprowadzoną przez Franciszka kremową, brązową i niebieską. Kładł te same wzory: tulipan, kwiat bzu, lilię, rozgwiazdę, rybią łuskę i wianek kaszubski, a w latach pięćdziesiątych przejściowo również kaganek oświaty, jako znak socrealistycznych czasów. Syn Leona, Ryszard (1940-1996), był ostatnim, bezpotomnym garncarzem z rodu Neclów, który wiernie kontynuował Neclowską tradycję - kształty, kolory i wzory ceramiki. Obecnie ceramikę wytwarza siostrzeniec Ryszarda, Karol Elas Necel. W 1993 roku w chmieleńskiej pracowni Neclów otwarto Muzeum Ceramiki Neclów.

Wykopaliska archeologiczne z Kaszub

W Chmielnie konkurowali z Neclem Adamczykowie, którzy jednak nie zdobili swojej ceramiki ornamentyką kaszubską, chociaż formy, zwłaszcza różnej wielkości dzbanów, były podobne. Warsztat założył Józef Adamczyk (1848-1908), który pracował z synem Antonim (1870-1908), a następnie prowadził go brat Antoniego Jan (zm. 1911).

Trzecim ośrodkiem ceramicznym są Kartuzy, w których tradycja garncarska sięga połowy XIX wieku. Najsłynniejszymi garncarzami w Kartuzach byli Meissnerowie. Brunon Meissner (1856-1953) założył w 1876 roku warsztat, który jednak szybko upadł i dopiero z synem Władysławem (1882-1962) reaktywował go, wytwarzając ceramikę ozdobną, na co ozdrowieńczy wpływ mieli Gulgowscy. Ich ceramika wyróżniała się białą polewą z kobaltowym ornamentem, potem wprowadzono polewę granatową, żółtą i brązową. W ornamentyce dominował kwiat tulipanu i margerytki, rzadko zdobiono ceramikę ptaszkami.

W Kartuzach znana była ceramika Kaźmierczaków, charakteryzująca się metaliczną czarną polewą, matową i połyskującą. Józef Kaźmierczak (ur. 1914) był uczniem Necla i produkował ceramikę do 1991 roku.

Warsztaty garncarskie były również w innych rejonach Kaszub, na przykład w Pucku i Wejherowie, ale niewiele o nich wiemy.

Szczątki ceramiki kaszubskiej z czasów średniowiecznych
Ceramika Franciszeka and Leona Ryszarda Neclów

Ceramika kaszubska była użytkowa i dekoracyjna, przeważnie zdobiona motywami stosowanymi przez Neclów, od których zapożyczali je tacy garncarze, jak Meissner. To on wytwarzał kafle, wzorując się na piecach gdańskich, ozdabiane motywami z wdzydzkich haftów kaszubskich. Piece z kaflami Meissnera znajdują się we wdzydzkim Parku Etnograficznym. Powszechnie wykonywano wazy i wazony z kwiatem bzu, lilii, tulipana i rybią łuską (Necel), talerze, miski różnej wielkości, garnki przeznaczone do zapraw i w niektórych miejscowościach do kiszenia ogórków, donice do ucierania tabaki, dzbany, dwojaki, kropielniczki, które musiały być w każdym domu kaszubskim. Neclowie i Kaźmierczak wykonywali też serwisy kawowo-herbaciane, a więc filiżanki ze spodkami, talerzyki deserowe, dzbanki do kawy i dzbanuszki do mleka, cukiernice i kieliszki do wódki. Serwisy pojawiały się na rynku rzadko, ale można je było zamówić w warsztatach.

Oto wykopane przez archeologow szczątki gancerstwa z terenu Kaszub

Oto etapy tworzenia ceramiki w warsztacie Neclów

stage one stage two stage three stage four stage five
A oto rezultat
Copyright © 2003 by Danny