Taniec

        Kujawy należą do obszaru środkowej Polski, na którym dominowały w tańcu rytmy mazurkowe. Do tańców tej grupy zalicza się kujawiaka, mazurka i oberka, wszystkie one występują na terenie Kujaw.
        Tańcem pierwszoplanowym był oczywiście Kujawiak. Tańczono go Zespół Folklorystyczny Cepelia-Poznańzawsze po linii koła, w ustalonym porządku - pilnowanym często na weselach przez drużbę. Nikomu nie wolno było wpadać do środka kręgu tańczących, zmianę kierunku wirowania podawał przewodnik tupnięciem lub okrzykiem. "na odcib", "na odcibkę" (w prawo) i "na kseb" (w lewo). Trzeba było tańczyć równiutko, tak okrągło, że, jak mówią: "i na deseczce mógłby wywinąć". Spódnice kobiet musiały iść równo "jak woda" - to świadczyło dopiero o umiejętnościach tańczących. Tej płynności i harmonii ruchów w tańcu specjalnie przestrzegano na Kujawach. Tancerz wychodził przed kapelę, opłacał się datkiem pieniężnym i "podawał nutę" - to znaczy zaśpiewał wybrana melodię. Wyjątkowym zjawiskiem w zwyczaju tanecznym było opłacenie się dziewcząt wyprowadzanych przez parobków do tańca w czasie podkoziołka, tj. we wtorek zapustny, co miało wyraźne obrzędowe znaczenie .
       Wszelkie zgromadzenia połączone z tańcami rozpoczynał zwykle taniec chodzony (polonez).
Mazurek jest tańcem pokrewnym kujawiakowi. Rózni się on tempem i jest tańczony bardziej "skocznie" - jak mawiają kujawiacy.
        Najbardziej powszechny na terenie całych Kujaw - kujawiak przyjęty przez miejscowe dwory, przerabiany, przekazywany na balach w stolicy i większych miastach, zmieniał się z czasem i upowszechnił w całym kraju jako jeden z polskich tańców narodowych. Oto fragment filmu z tańcem "kujawiak", w wykonaniu Zespołu Folklorystycznego "Cepelia-Poznań".

       Kujawiak jest tańcem pochodzenia ludowego o metrum 3/4, rytmice typu mazurkowego i wolnym tempie. Jego nazwa pochodzi od Kujaw. Tańce o cechach muzycznych kujawiaka znane są w Łęczyckiem i w Wielkopolsce. Rangę tańca narodowego zyskał późno. Nazwa kujawiak poraz pierwszy pojawiła się w 1827 r., a z zapisami muzycznymi w 1830 r.

Szczepan Strzelecki
KUJAWIAK


Kujawiak - nuty

       W narodowej formie kujawiaka, rozwiniętej poza środowiskiem wiejskim, odnaleźć można wiele cech muzycznych typowych dla mazura, oberka i chodzonego. Posłuchajmy polki i obereka z Kujaw, utwóru z płyty wydanej przez "Zespół Pieśni i Tańca Politechniki Warszawskiej"
       Podobne są ukształtowania rytmiczne ale tempo jest powolne, melodyka zbliżona do konstrukcji tańców chodzonych o szeroko, stopniowo wznoszącej się linii melodycznej. Inny jest też sposób akcentowania - łagodne podkreślenie pierwszej i drugiej, słabej części taktu. Zakończenie kujawiaka zbliża się rytmicznie do mazura, ale posiada zupełnie inny wyraz ze względu na powolne tempo tańca i inny typ zakończenia melodycznego.
       Melodie kujawiaków oparte są często na tonacjach molowych lub na skalach modalnych, przez co są rozlewne i liryczne. Kujawiak, podobnie jak oberek, często poprzedzony wstępem o schemacie rytmicznym granym na jednym dźwięku, będącym toniką lub dominantą tonacji.
        Pomiędzy kujawiakiem a jego pierwowzorami ludowymi występuje wiele różnic. W kujawiakach wiejskich znaleźć można znacznie więcej ukształtowań rytmicznych. Ukształtowania rytmiczne w różny sposób podkreślają pierwszą lub drugą część taktu. Cechą charakterystyczną ugrupowań rytmicznych jest też występowanie tempa rubato, polegajacego na przesuwaniu drobnych wartości rytmicznych wewnątrz taktu bez naruszenia metrum.
        Inną charakterystyczną cechą kujawiaka wiejskiego są stopniowe zmiany tempa z powolnego do bardzo szybkiego, przy zachowaniu w zasadzie tej samej melodii. Kujawiak wiejski występował jako pieśń śpiewana i jako forma instrumentalna, przerywana przyśpiewkami.
Kujawiak jako taniec narodowy stanowił pewnego rodzaju syntezę tańca chodzonego i wolnego tańca wirowego. Muzycznie reprezentował formę raczej instrumentalną, złożoną z dwu i więcej zróżnicowanych melodycznie części. Największą popularnością cieszył się na przełomie XIX i XX wieku.
        Kujawiak przeniknął do muzyki artystycznej w XIXw. Istnieją kujawiaki komponowane na głosy wokalne i instrumentalne.
Elementy kujawiaka spotkać można w utworach F. Chopina, H. Wieniawskiego, F. Nowowiejskiego. Kujawiaki do tańca komponowali K. Namysłowski, W. Osmański i inni.


Posłuchaj przykładów Kujawiaka

Kujawiaki (opr. J.Buczkowski, J.Jurandot)   
Ozdobne Paciorki (T.Wesołowski)  
Szumiący Las (G.Dąbrowska)  

Zespół Kujawiak29
Zespół "Kujawiak29"
tańczący kujawiaka
Zespół Kujawiak29
Zespół "Kujawiak29"
       W naszej szkole działa Zespół Tańców ludowych "Kujawiak29", który uświetnia swoimi wystepami uroczystości szkolne. Wielokrotnie zespół występował poza szkołą, zbierając pochwały i burzliwe oklaski. Na zdjęciach przedstawiamy zespół tańczący kujawiaka oraz cały skład zespołu wraz z jego opiekunka Panią mgr Marzeną Tes i dyrektorem szkoły Panem dr Andrzejem Boguckim.


       Z innych tańców dawnego repertuaru kujawskiego warto wymienić dwa tańce o charakterze zabawy ruchowej.
       Pierwszy z nich to "dyna". W pierwszej częsci "dyny" tancerze ustawieni trójkami, trzymając się pod ręce biegną do przodu, następnie cofaja się. W drugiej części - na przemian, po dwie osoby obracają się w miejscu wokół współnej osi, podczas gdy trzeci partner czeka z boku na swoja kolej.
       "Czapnik" - to taniec, który wystepował wyłącznie na terenie wschodniej części Kujaw. Ta zabawa polega na obieganiu przez tancerzy trzech czapek ułożonych na podłodze w jednej linii, po dość skomplikowanym rysunku. Potrącenie czapki lub zderzenie się z innym partnerem pociąga za sobą konieczność opłacenia datku i wyłączenia się z gry.
        Tańce, które wyraźnie przywędrowały na Kujawy z innych regionów, to - "lender", walc, "sztajer" i tzw. "szoc", "szorc" lub "skoczek", jak mówią kujawiacy polka "skakana".
        Jedną z najistotniejszych cech obowiazujących w tradycji tanecznej na kujawach, był sposób przygrywania do tańca. Kapela była podporządkowana tancerzom. Tancerz przyśpiewywał muzykantom przed wykonaniem tańca wybraną lub improwizowaną nutę. Śpiewając, tancerz poruszał się specyficznie, w urozmaiconym rytmie, podając schemat frazy. Gdy muzykant zagrał jego nutę, tancerz opłaciwszy się pieniężnym datkiem, który wrzucał do skrzypiec lub na talerz, ruszał do właściwego tańca.

do góry