Pieśni i przyśpiewki ludowe

        Pieśni kujawskie przyciągały uwagę od początków zbieractwa twórczości ludowej w Polsce, od pierwszej połowy XIX wieku. W roku 1824 czternastoletni Chopin przejeżdżajacy przez Nieszawę usłyszał śpiewaczkę ludową i śpiew jej zrobił na nim tak silne wrażenie, że zanotował tekst pieśni:

Patsajze tam /: za gulami: / jak to wilk tańcuje
a wskazeć on ni ma zony, bo się tak frasuje /bis/.

Na podstawie nagranych i publikowanych materiałów pieśni z Kujaw można podzielić na cztery zespoły:
*  pieśni obrzędowe,
przyśpiewki,
*  pieśni powszechne i zawołania pasterskie

Pieśni obrzędowe

       To grupa pieśni związanych z obrzędami dorocznymi i weselnymi. Najbardziej znaną pieśnią, wykonywaną na ostatki, w trakcie zbierania pieniędzy pod figurkę wystrugaego z drzewa koziołka, była pieśń "A trzeba dać na podkoziołek trzeba dać".

pieśń Chodzimy po dyngusie

Przy kolędowaniu dyngusowym wykonywano pieśń "Chodzimy tu po dyngusie".
Na wieńcowe, które odbywało się po zakończeniu żniw, na podkoziołek trzeba dać".

pieśń W pańskie progi wstępujemy

śpiewano dawniej przed domem gospodrza obrzędową pieśń "Otwórzcie nam szeroko wrota". lub "W pańskie progi wstępujemy".
Drugą grupę pieśni obrzędowych stanowią pieśni weselne.

pieśń Usiadła Marysia na białym kamieniu

       Przy ubieraniu panny młodej śpiewano między innymi starą pieśń rozplecinową "Usiadła Marysia na białym kamieniu". Do pieśni wsiadnych należą przede wzsystkim pieśni "OJ siadaj, siadaj kochanie moje", "Siadała płakała na matule wołała", "Już jestem ubrana, już muszę wędrować". Natomiast w drodze ze ślubu śpiewano pieśni "A wyszła z kościołeczka już nie panieneczka" czy "Jedzie wesele z kościoła". Przed domem weselnym śpiewano pieśń "Roztwórzcie nam pani matko z hoczka". Po dużym obiedzie, przed ceremonia oczepin śpiewano m.in. "Zakukała kukaweczka za borem", "Ty wianeczku lawendowy"
        Poza Marzanną znano niegdyś zwyczaj chodzenia z "gaikiem-maikiem", który z wiosną po wsiach obnosiły dziewczęta. Później często ten "wiosenny" zwyczaj łączono z Marzanną. Gdy utopiono symbol zimy, cały orszak wracał z gałęzią sosny lub świerku przybraną wstążkami, świecidełkami, papierowymi kwiatami. Tą gałąź zwaną "gaik-maik"nosiła dziewczyna ubrana jak królowa wiosna na biało, z wiankiem na głowie. Orszak, któremu towarzyszyła muzyka odwiedzał wszystkie chałupy we wsi, składał życzenia i śpiewał pieśń:

"Do tego domu wstępujemy,
zdrowia, szczęścia, winszujemy,
zdrowia, szczęścia i wszystkiego
od Jezusa, od samego, na ten nowy rok,
co go nam pan Bóg dał.
Nasz gaik zielony, pięknie ustrojony!".



pieśń kujawska




Przykłady pieśni kujawskich:

Zielone Wierzby(G. Dąbrowska)

Wczesne popołudnie(M.Skorupiński)

Upominek dla Ciebie

Pieśń "Wyjrzyj ino, dziewucho"w wykonaniu młodzieży naszej szkoły, pod kierunkim Pani mgr Marzeny Kiermasz.


do góry

Przyśpiewki

        Melodie przyśpiewek łączą się z krótkimi okoliczościowymi tekstami, przeważnie jednozwrotkowymi. Przyśpiewka składa się na ogół z 4 krótkich 6 - 8 sylabowych wersów. Wykonywano je przy różnych okazjach, np. przyśpiewki obrzędowe najczęściej podczas wesela, taneczne w czasie zabawy. Bardzo popularna była przyśpiewka pasterska do słów

"Nie wyganiaj owczareczku owiec na rosie"

przyśpiewka pasterska

Pieśni powszechne i zawołania pasterskie

        Pieśni powszechne obejmują ballady, pieśni historyczne i żołnierskie, pieśni zalotne i miłosne, rodzinne społeczne żartobliwe, a także związane z zabawami tanecznymi. Natomiast zawołania pasterskie nawiązują do dawnej kultury pielęgnowanej w regionie. Melodia składa się z 2 kontrastowych pod względem tempa części: wolnej i szybkiej, przedzielonych zwrotem naśladującym ryk zwierzęcia.

do góry